shadow
środa, 29 styczeń 2014 10:33

Studia podyplomowe jako forma przygotowania doradcy zawodowego do pracy z osobami niepełnosprawnymi. Mariola Wolan-Nowakowska

Napisał 

Mariola Wolan-Nowakowska
Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie
Instytut Pedagogiki Specjalnej, Zakład Rehabilitacji

Studia podyplomowe jako forma przygotowania doradcy zawodowego do pracy z osobami niepełnosprawnymi

 

(Źródło: Studia podyplomowe jako forma przygotowania doradcy zawodowego do pracy z osobami niepełnosprawnymi. W: M. Wolan-Nowakowska (red.). Poradnictwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych: ku możliwościom przeciw ograniczeniom.  Kraków: Wydawnictwo Naukowe AKAPIT, s. 191-198).

System poradnictwa zawodowego w Polsce wciąż znajduje się w fazie transformacji. Zasadniczym elementem struktury poradnictwa zawodowego, a zarazem obszarem zatrudnienia dla doradców zawodowych są publiczne służby zatrudnienia (powiatowe i wojewódzkie urzędy pracy) oraz sieć poradni psychologiczno-pedagogicznych. Instytucje te mają najdłuższą tradycję w prowadzeniu profesjonalnych usług poradnictwa zawodowego. Z usług doradcy zawodowego korzystają przede wszystkim osoby, które doświadczają trudności w wyborze zawodu oraz w znalezieniu i utrzymaniu zatrudnienia. Osoby niepełnosprawne w myśl ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy  należą do grupy osób będących w szczególnej sytuacji na rynku pracy (Dz. U. z 2004 r.Nr 99 poz. 1001 z późn. zm.). Klientami doradców zawodowych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych jest przede wszystkim młodzież niepełnosprawna, która z powodu ograniczeń związanych z funkcjonowaniem organizmu ma trudności z wyborem zawodu. Z kolei dorosłe osoby niepełnosprawne doświadczają wielu barier związanych z poruszaniem się po rynku pracy.

 W ostatnich latach pojawiło się wiele nowych instytucji, które podjęły działalność w zakresie poradnictwa zawodowego, w tym też poradnictwa skierowanego do osób niepełnosprawnych. Należy tu podkreślić przede wszystkim działalność Ochotniczych Hufców Pracy, poprzez powołanie mobilnych centrów informacji zawodowej, młodzieżowych klubów pracy oraz młodzieżowych centrów kariery. Przy współudziale Ochotniczych Hufców Pracy powstała w Polsce sieć szkolnych ośrodków kariery, które  działają w ponad 500 szkołach (www.cm.ecorys.pl). Ważnym ogniwem systemu poradnictwa zawodowego są również akademickie biura karier, wspierające również niepełnosprawnych studentów oraz absolwentów szkół wyższych. Kolejnym elementem systemu poradnictwa zawodowego są centra kształcenia ustawicznego i praktycznego, gminne centra informacji zawodowej oraz centra kształcenia na odległość na wsiach. Wiele cennych inicjatyw z obszaru poradnictwa zawodowego i pośrednictwa pracy podejmują również organizacje pozarządowe. W związku z tak dynamicznie rozwijającym się rynkiem usług doradczych, koniecznością i wyzwaniem dla szkół wyższych stało się stworzenie oferty edukacyjnej kształcenia doradców zawodowych.

 

Ścieżki kształcenia i kariery doradcy zawodowego

 

      W ramach studiów wyższych kształcenie doradców zawodowych związane jest z edukacją na kierunkach: psychologia, socjologia i pedagogika. Przygotowanie do wykonywania profesji doradcy zawodowego daje ukończenie studiów 5-letnich, magisterskich na kierunku psychologia o specjalności psychologia doradztwa zawodowego lub ukończenie studiów licencjackich (wyższych studiów zawodowych) na kierunku pedagogika bądź socjologia o specjalności doradztwo zawodowe. Istnieje możliwość kontynuowania studiów licencjackich w ramach studiów uzupełniających 2-letnich, magisterskich o specjalności doradztwo zawodowe. Wiele osób, które ukończyły studia wyższe korzysta z form doskonalenia zawodowego uczestnicząc w studiach podyplomowych. Ukończenie studiów podyplomowych z zakresu doradztwa zawodowego jest kolejną możliwością kształcenia, która przygotowuje do wykonywania zawodu doradcy zawodowego. W ofercie edukacyjnej szkół wyższych najczęściej można spotkać studia podyplomowe 3-semestralne z zakresu doradztwa zawodowego. Łącznie studia te obejmują najczęściej około 350 godzin.

W Polsce nie ma jednolitych zasad uznawania kwalifikacji oraz awansu zawodowego dla doradców zawodowych. Szkolnym doradcą zawodowym może zostać osoba, która ukończyła studia wyższe magisterskie lub studia wyższe zawodowe oraz posiada przygotowanie pedagogiczne (Rozporządzenie MENIS z 23 września 2003 r. w sprawie standardów kształcenia nauczycieli; Rozporządzenie MENIS z 10 września 2002 w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli). W resorcie pracy, czyli w powiatowych i wojewódzkich urzędach pracy doradca zawodowy ma możliwość rozwoju i awansu zawodowego według następujących zasad:

  • doradca zawodowy – stażysta (posiada co najmniej 12- miesięczny staż pracy na stanowisku doradcy zawodowego oraz wykształcenie wyższe);
  • doradca zawodowy (wykonywał zadania w zakresie poradnictwa zawodowego przez okres co najmniej 12 miesięcy w publicznych służbach zatrudnienia oraz posiada wykształcenie wyższe);
  • doradca zawodowy I stopnia (posiada co najmniej 24-miesięczny staż pracy na stanowisku doradcy zawodowego w publicznych służbach zatrudnienia oraz ukończone studia magisterskie lub co najmniej 12-miesięczny staż pracy na stanowisku doradcy zawodowego w publicznych służbach zatrudnienia i ukończone studia magisterskie z zakresu psychologii lub poradnictwa zawodowego);
  • doradca zawodowy II stopnia (posiada studia podyplomowe z zakresu poradnictwa zawodowego oraz co najmniej 36-miesięczny staż pracy na stanowisku doradcy zawodowego I stopnia) (Dz.U. z 2004 Nr 99, poz. 1001, z późn. zm.).

Zatrudnienie doradców zawodowych poza szkolnictwem i resortem pracy, w instytucjach działających w obszarze poradnictwa i pośrednictwa pracy nie jest jednoznacznie uregulowane prawnie. W Polsce nie ma ustawy o zawodzie doradcy zawodowego. Uprawnienia do wykonywania zawodu doradcy zawodowego regulują przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 99 poz. 1001 z późn. zm.) oraz Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy  z dnia 20 października 2004 r. w sprawie trybu  nadawania licencji zawodowych pośrednika pracy i doradcy zawodowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 238 poz.2393). Szczegółowe założenia tam zawarte odnoszą się do publicznych służb zatrudnienia (powiatowych i wojewódzkich urzędów pracy) oraz do doradców zawodowych zatrudnionych w Ochotniczych Hufcach Pracy i placówkach kształcenia ustawicznego. Zasadniczym wymaganiem stawianym doradcy zawodowemu, bez względu na miejsce zatrudnienia jest ukończenie studiów wyższych bądź podyplomowych z zakresu doradztwa zawodowego.

 

Odbiorcy usług doradcy zawodowego

Poradnictwo zawodowe jest  dziedziną interdyscyplinarną, wymaga wiedzy z psychologii, pedagogiki, socjologii, prawa czy nawet ekonomii. Klientami doradcy zawodowego są uczniowie, absolwenci szkół, osoby w okresie wczesnej, środkowej i późnej dorosłości. W praktyce porady zawodowej potrzebują osoby o bardzo zróżnicowanej sytuacji życiowej, różnym poziomie potencjału zawodowego i motywacji do pracy. Konsekwencją tego jest nie tylko różnorodność miejsc zatrudnienia doradcy zawodowego, ale też konieczność specjalistycznego przygotowania do pracy z określoną grupą odbiorców usług doradczych.

Analiza współczesnego rynku pracy pokazuje, iż osoby, które doświadczają określonego rodzaju trudności w życiu osobistym mają też problemy z odnalezieniem się na rynku pracy. Dlatego wiele instytucji – przede wszystkim pozarządowych - przygotowuje i realizuje projekty z zakresu aktywizacji zawodowej, które uwzględniają specyficzne potrzeby określonych grup odbiorców (np. młodzież niedostosowana społecznie, kobiety w trudnej sytuacji  życiowej, bezdomni, uchodźcy czy osoby niepełnosprawne). Ponadto działalność publicznych służb zatrudnienia wskazuje, iż skierowana do wszystkich jednakowa oferta w wielu przypadkach nie daje spodziewanych efektów w zakresie zmiany sytuacji zawodowej klienta. Dotyczy to również osób niepełnosprawnych pozostających bez pracy, wśród których tylko nieliczni rejestrują się w urzędzie pracy.

W szczególności w odniesieniu do osób niepełnosprawnych doradca zawodowym musi posiadać specjalistyczne umiejętności w diagnozowaniu ograniczeń i możliwości zawodowych klienta. Kluczowym elementem jest też współpraca z pośrednikiem pracy oraz wsparcie procesu zatrudnienia i adaptacji społeczno-zawodowej osoby niepełnosprawnej. W niektórych przypadkach warunkiem zatrudnienia osoby niepełnosprawnej jest dostosowanie stanowiska pracy do jej potrzeb (por. Majewski 2007). Należy też podkreślić, iż poradnictwo zawodowe nie jest procesem jednorazowego kontaktu osoby niepełnosprawnej z doradcą.  Współczesny rynek pracy, który charakteryzuje się ogromną dynamiką wyznacza konieczność radzenia sobie z utratą pracy i pokonywaniem barier związanych z ponownym zatrudnieniem. Dotyczy to każdego pracownika, również osoby niepełnosprawnej. Istotnym wsparciem w rozwoju zawodowym jest dla osoby niepełnosprawnej świadomość, iż w razie utraty pracy może korzystać z profesjonalnej pomocy doradcy zawodowego i pośrednika pracy.

 

Projekt studiów podyplomowych: Doradztwo zawodowe z aktywizacją osób niepełnosprawnych

 

Wiele instytucji publicznych (np. urzędy pracy, urzędy gminy, ośrodki pomocy społecznej czy centra pomocy rodzinie) oraz organizacji pozarządowych podejmuje działania w obszarze aktywizacji społeczno-zawodowej osób niepełnosprawnych. Odpowiadając w ten sposób na potrzeby osób niepełnosprawnych, które działając samodzielnie na rynku pracy, bez wsparcia profesjonalnych służb mają bardzo małe szanse na zatrudnienie. Niestety w wielu przypadkach doradcy zawodowi sami opracowują strategie pracy z osobami niepełnosprawnymi – ucząc się na własnych błędach. Trudności, z jakimi spotykają się doradcy zawodowi w pracy z osobami niepełnosprawnymi, wynikają między innymi z braku wiedzy i umiejętności. Dotychczasowe formy kształcenia doradców zawodowych zarówno w odniesieniu do studiów wyższych magisterskich i licencjackich, jak i podyplomowych nie dają pełnego przygotowania doradców do pracy z osobami niepełnosprawnymi.

W Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie w roku akademickim 2006/2007 powstał pod kierunkiem dr Elżbiety Wojtasiak pierwszy w Polsce projekt przygotowania pedagogów specjalnych w zakresie poradnictwa zawodowego w ramach specjalności: rehabilitacja zawodowa na studiach 3-letnich, zawodowych. Następnie powstała specjalność na studiach uzupełniających 2-letnich o nazwie: rehabilitacja zawodowa na kierunku: pedagogika specjalna oraz na studiach 3-letnich, zawodowych: andragogika specjalna z doradztwem zawodowym na kierunku: pedagogika specjalna.

Z uwagi na bardzo trudną sytuację osób niepełnosprawnych na rynku pracy oraz brak wystarczającej oferty edukacyjnej w ramach studiów podyplomowych, poszerzającej specjalistyczne kompetencje doradcy zawodowego o poradnictwo z uwzględnieniem poszczególnych rodzajów niepełnosprawności stworzono w Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie autorski projekt studiów podyplomowych: Doradztwo zawodowe z aktywizacją osób niepełnosprawnych. Poszerzono bloki tematyczne o problematykę edukacji i rehabilitacji społeczno-zawodowej. Projekt ten został wypracowany w Katedrze Rehabilitacji i Wychowania Fizycznego Niepełnosprawnych (od 2008r. - Zakład Rehabilitacji) w oparciu o koncepcję studiów zawodowych 3- letnich powołanych w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie na kierunku pedagogika specjalna; specjalność: rehabilitacja zawodowa. Studia podyplomowe: Doradztwo zawodowe z aktywizacją osób niepełnosprawnych jest realizowany przez interdyscyplinarny zespół specjalistów. Kadrę stanowią pracownicy Instytutu Pedagogiki Specjalnej APS (między innymi z następujących jednostek organizacyjnych: Zakład Rehabilitacji, Zakład Podstaw Pedagogiki Specjalnej, Zakład Tyflopedagogiki, Zakład Surdopedagogiki, Zakład Pedagogiki Niepełnosprawnych Intelektualnie) oraz praktycy spoza uczelni – doradcy zawodowi, pracujący w różnych instytucjach publicznych i niepublicznych.

Studia podyplomowe Doradztwo zawodowe z aktywizacją osób niepełnosprawnych dają przygotowanie do wykonywania zawodu doradcy zawodowego (Roz. MGiP z dn. 8 grudnia 2004r.; Klasyfikacja Zawodów i Specjalności; Wielkie Grupy Zawodów: SPECJALIŚCI; 241303: DORADCA ZAWODOWY). Celem studiów podyplomowych Doradztwo zawodowe z aktywizacją osób niepełnosprawnych  jest przygotowanie absolwenta w zakresie zdobycia wiedzy dotyczącej teoretycznych podstaw poradnictwa zawodowego, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki rehabilitacji społeczno-zawodowej osób niepełnosprawnych. Zasadniczym celem jest również poznanie podstawowych form poradnictwa zawodowego oraz metod diagnostycznych, wspierających proces poradnictwa. Założeniem studiów podyplomowych Doradztwo zawodowe z aktywizacją osób niepełnosprawnych jest opanowanie przez absolwenta umiejętności diagnozowania potrzeb, ograniczeń i możliwości zawodowych osób niepełnosprawnych w celu rozwijania ich kompetencji w aktywnym poszukiwaniu własnej drogi zawodowej. Absolwent studiów ma być przygotowany do prowadzenia poradnictwa całożyciowego - to jest  pomocy osobom poszukującym szkoły, zawodu, pracy, w formie indywidualnych i grupowych porad zawodowych, uwzględniających możliwości psychofizyczne, sytuację życiową, a także potrzeby rynku pracy (Projekt studiów podyplomowych: Doradztwo zawodowe z aktywizacją osób niepełnosprawnych 2006).

Plan studiów podyplomowych: Doradztwo zawodowe z aktywizacją osób niepełnosprawnych obejmuje realizację 360 godzin, w tym 40 godzin praktyki zawodowej, w czasie trzech semestrów. Absolwent uzyskuje wiedzę oraz kompetencje praktyczne w zakresie określania predyspozycji i uwarunkowań  aktywności zawodowej oraz doradztwa i planowania karier ze szczególnym uwzględnieniem specyficznych potrzeb i możliwości zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Celem studiów jest przygotowanie absolwentów do pracy zarówno w systemie edukacji (szkolny doradca zawodowy), jak i w instytucjach rynku pracy (Wojewódzkie Urzędy Pracy, Powiatowe Urzędy Pracy, Agencje zatrudnienia, Instytucje szkoleniowe oraz Ochotnicze Hufce Pracy).

 

Podsumowanie

 

Zasadniczą zaletą kształcenia doradców zawodowych w ramach studiów podyplomowych jest możliwość łączenia teorii z praktyką. Z doświadczeń prowadzenia I i II edycji studiów podyplomowych Doradztwo zawodowe z aktywizacją osób niepełnosprawnych wynika, iż w większości podejmują te studia osoby, które pracują z osobami niepełnosprawnymi, ale nie tylko. Wśród studentów były osoby, które pracowały zarówno z młodzieżą, jak i z dorosłymi - w bardzo różnorodnych placówkach. Najliczniej reprezentowaną grupą byli pracownicy organizacji pozarządowych. Wśród słuchaczy były też osoby pracujące w instytucjach publicznych. Różnorodność wykształcenia i doświadczeń zawodowych słuchaczy dawała możliwość wieloaspektowego spojrzenia na sytuację osób niepełnosprawnych na rynku pracy. Wśród słuchaczy byli między innymi pedagodzy specjalni, psychologowie, terapeuci zajęciowi, nauczyciele, ale też doradcy zawodowi zatrudnieni w urzędach pracy.

Kluczowym elementem wpływającym na poziom wiedzy i umiejętności słuchaczy jest motywacja do podjęcia studiów i do poszerzania własnych kompetencji. Porównując zaangażowanie, aktywność, postawy studentów studiów wyższych i podyplomowych nasuwa się wniosek, iż studenci studiów podyplomowych dokonują wyboru kierunku kształcenia w sposób bardziej świadomy, zgodny z własnymi zainteresowaniami i planami zawodowymi. Daje to większą szansę na profesjonalne przygotowanie do wykonywania zawodu doradcy zawodowego. Aktywność zawodowa słuchaczy w obszarze poradnictwa dla osób niepełnosprawnych daje możliwość bezpośredniego odnoszenia treści kształcenia do konkretnych sytuacji i konkretnych osób niepełnosprawnych. Studenci mają też możliwość bezpośredniego weryfikowania nabytych podczas studiów wiedzy i umiejętności w codziennej pracy. Stwarza to niepowtarzalną sytuację dydaktyczną, umożliwiając jednocześnie wymianę doświadczeń między słuchaczami, co jest ogromną wartością kształcenia w ramach studiów podyplomowych.


Literatura

Majewski T. (2007). Jak zatrudniać osoby niepełnosprawne? Poradnik dla pracodawców. Krajowa Izba Gospodarczo-Rehabilitacyjna. Warszawa.

Poradnictwo zawodowe w resorcie pracy, MPiPS, Departament Rynku Pracy, Warszawa 2006.

Szkolny doradca zawodowy (2003). KOWEZiU, Warszawa.

Projekt studiów podyplomowych: Doradztwo zawodowe z aktywizacją osób niepełnosprawnych, Akademia Pedagogiki Specjalnej 2006 (materiały niedrukowane).

 

Poradnictwo zawodowe w systemie edukacji – akty prawne

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1997 r. w sprawie badań

lekarskich kandydatów do szkół ponadpodstawowych lub wyższych, uczniów tych szkół oraz studentów i uczestników studiów doktoranckich, którzy w trakcie praktycznej nauki zawodu lub studiów są narażeni na działanie czynników szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia, oraz sposobu dokumentowania tych badań (Dz. U. z 1997 r. Nr 120, poz. 767; Dz. U. z 2008 r. Nr 58 poz. 374).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz. U. z 2002 r. Nr 61, poz. 624; Dz. U.  z 2003 r. Nr 146 poz. 1416).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 12 lutego 2002 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych (Dz. U. z 2003 Nr 15, poz. 142; z 2003 r. Nr 39, poz.1093).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie warunków i trybu przyjmowania uczniów do publicznych przedszkoli i szkół oraz przechodzenia z jednych typów szkół do innych (Dz.U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1054,  z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 11 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz. U. z 2003 r. Nr 5, poz. 46).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. Nr 11, poz. 114).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 13 czerwca 2003 r. w sprawie rodzajów, organizacji oraz sposobu działania publicznych placówek kształcenia ustawicznego i publicznych placówek kształcenia praktycznego, w tym publicznych ośrodków dokształcania i doskonalenia zawodowego (Dz.U. z 2003 r. Nr 132, poz. 1225).

 

Poradnictwo zawodowe w resorcie pracy - akty prawne

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1997 r. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.).

Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz. U. Nr 166, poz. 1608; Dz. U. z 2004 r. Nr 96, poz. 959).

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 99 poz. 1001, z późń. zm.).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 20 października 2004 r. w sprawie trybu nadawania licencji zawodowych pośrednika pracy i doradcy zawodowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 238, poz. 2393).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 października 2004 r. w sprawie rejestru instytucji szkoleniowych (Dz. U. z 2004 r.  Nr 236, poz. 2365).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie rejestru agencji zatrudnienia (Dz. U. z 2004 r. Nr 262, poz. 2608).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 8 grudnia 2004 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (Dz. U. z 2004 r. Nr 265, poz. 2644).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zadań i organizacji Ochotniczych Hufców Pracy (Dz. U. z 2005 r. Nr 6 , poz. 41).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 13 października 2005 r. w sprawie wpisu do rejestru podmiotów prowadzących agencje zatrudnienia oraz informacji składanych przez agencje                (Dz. U. z 2005 r.Nr 212, poz. 1770).

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 kwietnia 2006 r. w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodu pośrednika pracy i doradcy zawodowego (Dz. U. z 2006 r. Nr 60, poz. 425).

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. w sprawie standardów usług rynku pracy (Dz. U. z 2007 r.Nr 47, poz.314).

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków prowadzenia przez publiczne służby zatrudnienia usług rynku pracy (Dz. U. z 2007 Nr 47, poz. 315).